Spaans testament: waarom een later testament het wegvaagt

Wie een woning in Spanje heeft, krijgt vrijwel altijd het advies om daar een testament te maken. Dat advies is goed. Wat er meestal bij wordt verteld, klopt niet: dat het Spaanse testament over de Spaanse woning gaat, het testament bij de eigen notaris over de rest, en dat die twee rustig naast elkaar kunnen bestaan.

Dat kunnen ze niet. En het gaat juist mis omdat de Spaanse regel het omgekeerde is van wat in Nederland en België geldt.

Thuis vervalt alleen wat botst

Artikel 4:112 BW zegt het zo: een latere uiterste wilsbeschikking die een vroegere niet uitdrukkelijk herroept, doet die vroegere vervallen voor zover ze door de latere onuitvoerbaar is geworden of vervangen is. Wat niet botst, blijft.

België doet hetzelfde. Artikel 4.216 BW bepaalt dat latere testamenten die de vroegere niet uitdrukkelijk herroepen, daarin alleen de beschikkingen vernietigen die met de nieuwe onverenigbaar of strijdig zijn.

Met die gedachte stapt iedereen naar de notaris: een nieuw testament raakt het oude alleen waar de twee elkaar tegenspreken.

In Spanje vervalt alles, tenzij het nieuwe testament anders zegt

Artikel 739 van het Spaanse burgerlijk wetboek keert dat om. Het eerdere testament wordt van rechtswege herroepen door een later geldig testament, tenzij de erflater in dat latere testament uitspreekt dat het eerdere geheel of gedeeltelijk moet blijven bestaan. Volledig vervallen is de hoofdregel. Wil het eerdere testament blijven gelden, dan moet dat er letterlijk in staan.

Er bestaat in het Spaanse recht ook geen regel die een testament beperkt tot de goederen die erin worden genoemd. De artikelen 764 en 912.2 staan toe dat een testament maar over een deel van de nalatenschap gaat en de rest bij versterf vererft, maar ze beperken artikel 739 niet.

Het gevolg: een Spaans testament uit maart, en anderhalf jaar later een nieuw Nederlands of Belgisch testament omdat er een kleinkind bij kwam of een executeur wegviel. Over Spanje staat er niets in, want de notaris thuis wist er niets van. Volgens artikel 739 is dat genoeg om het Spaanse testament van tafel te vegen.

De oplossing is één zin, en die zin moet in het latere testament staan. Andersom werkt niet. Artikel 737 bepaalt dat alle testamentaire beschikkingen wezenlijk herroepbaar zijn, ook als de erflater in het testament uitdrukkelijk verklaart ze niet te willen herroepen. Een clausule in het Spaanse testament die zegt dat het door niets van later datum kan worden aangetast, wordt voor niet geschreven gehouden.

Welk recht beoordeelt of de herroeping is gelukt

Verordening 650/2012 heeft hiervoor een aparte regel. De toelaatbaarheid en de materiële geldigheid van een wijziging of herroeping worden beoordeeld naar het recht dat op de erfopvolging van toepassing zou zijn geweest als de erflater was overleden op de dag waarop hij die wijziging of herroeping maakte. Overweging 51 legt uit waarom.

In de praktijk wijst dat naar het recht van de gewone verblijfplaats op de dag dat het tweede testament werd getekend. Niet naar de datum van overlijden, en niet naar het recht waaronder het eerste testament tot stand kwam. Voor iemand die inmiddels in Spanje woont, wordt de herroeping van het Nederlandse testament dus naar Spaans recht beoordeeld.

Een rechtskeuze verandert dat beeld, en dat is precies waar die keuze voor bedoeld is. Hoe dat werkt staat in erfbelasting in Spanje.

Legitieme, reserve en legítima zijn drie verschillende dingen

Ook hier verschillen Nederland en België meer van elkaar dan vaak wordt gedacht, en Spanje wijkt van allebei af.

Nederland. De legitieme portie is een vordering in geld op de gezamenlijke erfgenamen, artikel 4:80 BW. Een onterfd kind is daarmee schuldeiser van de nalatenschap, geen erfgenaam: artikel 4:7 lid 1 sub g plaatst de legitieme tussen de schulden. Het kind kan dus geld eisen, maar heeft niets te zeggen over de woning en hoeft nergens voor te tekenen.

België. De reserve van de kinderen is de helft van de rekenboedel, artikel 4.145 BW, ongeacht hoeveel kinderen er zijn. En reservataire erfgenamen treden door het overlijden van rechtswege in het bezit van alle goederen van de nalatenschap, artikel 4.194 § 1. Dat is een wezenlijk andere positie dan de Nederlandse: geen schuldeiser, maar erfgenaam.

Spanje. Onder het burgerlijk wetboek is de legítima twee derde van de nalatenschap voor kinderen en afstammelingen: een derde in gelijke delen, een derde dat de ouder ongelijk mag verdelen onder kinderen of kleinkinderen, en één derde vrij. Geldt in plaats daarvan regionaal recht, dan kan het er heel anders uitzien. In Catalonië is de legítima een kwart en is het een vordering in geld die in contanten mag worden voldaan. In Navarra is de legítima formeel: hij wordt in het testament genoemd, maar geeft geen afdwingbare aanspraak op de nalatenschap.

Welk van die stelsels van toepassing is, hangt af van aanknopingspunten die pas bij het overlijden vaststaan. Een testament dat is opgesteld in de veronderstelling van volledige vrijheid, kan dus deels niet uitvoerbaar zijn.

Tekenen zonder Spaans te spreken

Dit is eenvoudiger dan het klinkt. Spreekt de erflater een taal die de notaris niet kent, dan is een tolk nodig en kiest de erflater die tolk zelf. Eén tolk, niet twee. De akte wordt vervolgens in beide talen opgemaakt, met vermelding van welke taal de erflater gebruikte. Dat laatste geldt ook als de notaris de taal van de erflater wél beheerst: het gaat om één akte in twee talen, niet om twee testamenten.

Getuigen zijn niet nodig. Die algemene eis verdween in 1991. Twee getuigen komen er alleen bij als de erflater verklaart niet te kunnen of niet te weten hoe te tekenen, of als de erflater of de notaris erom vraagt.

Wat het register wel en niet weet

Een testament dat voor een Spaanse notaris wordt getekend, gaat automatisch naar het Registro General de Actos de Última Voluntad. Dat geldt ook voor latere herroepingen. Wat er wordt vastgelegd is wie het testament maakte, voor welke notaris, waar en wanneer, en om wat voor akte het ging. Niet de inhoud.

Een testament dat in Nederland of België is gemaakt, komt daar niet automatisch in te staan. Het kán wel, op verzoek: wie in het buitenland woont of verblijft en daar voor een lokale functionaris een testament maakt, kan dat feit laten vastleggen bij het Spaanse consulaat, dat de gegevens doorgeeft aan het register.

En een detail waar nabestaanden tegenaan lopen: een derde krijgt pas een uittreksel uit dat register als er vijftien dagen sinds het overlijden zijn verstreken.

Vragen die we krijgen

Kan ik dit via een volmacht regelen?
Nee. Artikel 670 noemt het testament een hoogstpersoonlijke handeling: het kan niet door een gemachtigde of vertegenwoordiger worden gemaakt. Voor de koop of de levering kan dat wel, zie volmacht voor Spanje, maar tekenen doe je zelf.

Heb ik een NIE nodig voor een Spaans testament?
Voor het testament zelf is dat niet verplicht. Zodra er iets met de woning gebeurt, is het nummer wel nodig, en daarom hebben eigenaren er meestal al een. Wat dat nummer precies is, staat in wat is een NIE-nummer.

Wat zeg ik tegen de notaris in Nederland of België?
Dat er een Spaans testament is, van welke datum, voor welke notaris, en dat het nieuwe testament dat uitdrukkelijk in stand moet laten. Meer is het niet.

Scheelt een Spaans testament erfbelasting?
Nee. Het bepaalt wie erft en hoe soepel de afwikkeling loopt, niet wat er te betalen valt. Zie erfbelasting in Spanje.

Waarom Buenaley?

Buenaley is een Spaans advocatenkantoor dat Nederlandse en Belgische cliënten begeleidt. Bij een Spaanse woning nemen wij twee dingen uit handen, in deze volgorde.

Het eerste is het NIE. Zonder dat nummer komt er niets op naam in het eigendomsregister, en het is de stap die de levering het vaakst ophoudt. Wij vragen het aan voor iedereen die in de akte verschijnt, via onze NIE-dienst.

Het tweede is de woning zelf: het uittreksel en de lasten, het arras-contract vóór ondertekening in plaats van erna, de openstaande bijdragen aan de vereniging van eigenaren, de belasting bij levering, de akte bij de notaris, en het testament bij dezelfde notaris, in één moeite door.

• NIE-aanvragen voor alle kopers, direct in gang gezet
• Het voorlopige koopcontract beoordeeld vóór ondertekening
• Eigendom, lasten, schulden van de vereniging en bouwkundige status nagetrokken
• Levering via volmacht als overkomen niet uitkomt
• Vaste prijs, vooraf afgesproken, en Nederlandstalig contact

Een woning op het oog, of al eigenaar met een testament thuis dat nooit naast het Spaanse is gelegd? Stuur de data van beide testamenten door, dan hoor je welke van de twee nog geldt. Of begin met de NIE-aanvraag, want zonder dat nummer komt er niets op naam.